ذبيح الله صفا
675
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
تركىگوى سدهء دهم هجريست . وى از طايفهء بيات و اصلا آذربايجانى بود ، ولى زادگاهش در عراق عرب و ظاهرا كربلا بوده و چون زندگانيش بيشتر در بغداد گذشته و آنجا مىباشيده به همين سبب ببغدادى شهرت يافته است . تحصيلاتش نيز در همان ديار و بيشتر در حله انجام شد و بر كيش دوازده امامى بود . شاعرى را از عنفوان شباب آغاز كرد و تا پيش از فتح بغداد بوسيلهء سپاهيان عثمانى ، ابراهيم خان والى بغداد را كه از جانب دولت صفوى در عراق مىبود مىستود و از سال 941 ببعد كه بغداد در قلمرو دولت عثمانى درآمد سلطان سليمان قانونى ( 926 - 974 ) و وزيرش ابراهيم پاشا و ديگر بزرگان روم را مدح گفت و در پاداش مستمرى سالانه از جانب باب عالى برايش معين گرديد تا سرانجام بسال 963 ببيمارى طاعون درگذشت . وى مانند « خطايى » ( شاه اسمعيل صفوى ) از بنيانگذاران ادب منظوم تركى آذربايجانيست و هم مانند او كار اساسيش آنست كه وزنها ، قالبها ، تركيبها ، مضمونها و معنيهاى شعر فارسى را از راه ترجمه و يا به عين عبارت در تركى به كار برده و با اين استفاده از ادب فارسى شعر نوزاد تركى آذربايجانى را حيات بخشيده است . از كليات فارسى او [ شامل قصيده و
--> - * روز روشن ، تهران 1343 ، ص 633 - 634 . * كشف الظنون ، چاپ استنبول ، ستون 805 . * فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ، ج 2 ، ص 646 - 647 . * فهرست نسخههاى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانيا ، ج 2 ، ص 659 و ضميمهء آن ص 194 . * فهرست كتابخانهء اود OUDE ص 22 . * ريحانة الادب ، ج 3 ، ص 222 - 223 . * ترجمهء مجمع الخواص صادقى بيگ افشار ، تبريز ، ص 103 - 105 . * مقالهء « فضولى ، محيط ، زندگانى و شخصيت او » ترجمهء دكتر خيامپور ، نشريهء دانشكدهء ادبيات تبريز ، سال 3 ، شمارهء 1 و 2 .